De intelligentie van verval

Wat houd jij nog in stand dat zijn werk heeft gedaan?

In oktober laat de natuur los.

Bladeren verkleuren en vallen. Wat in de lente ontstond en in de zomer groeide, begint langzaam af te breken.

We noemen dat verval.

Maar in de natuur is verval geen mislukking.

De bladeren die op de grond vallen, worden voeding voor wat later opnieuw zal groeien. Wat verdwijnt, is niet zomaar weg. Het verandert van vorm en krijgt een andere functie in het geheel.

De natuur lijkt iets te begrijpen waar wij als leiders soms veel meer moeite mee hebben.

Niet alles wat ooit waardevol was, moet blijven bestaan.

Wanneer volhouden geen leiderschap meer is

We leren leiders om een visie te hebben. Om vol te houden wanneer het moeilijk wordt. Om niet bij de eerste weerstand op te geven.

En terecht.

Zonder doorzettingsvermogen zouden veel waardevolle ideeën nooit werkelijkheid worden.

Maar diezelfde kwaliteit heeft ook een schaduwkant. Want hoe weet je wanneer volhouden niet langer getuigt van leiderschap, maar een hardnekkige kramp is geworden?

Wanneer een strategie niet meer werkt, proberen we ze bij te sturen. Wanneer een project vastloopt, zoeken we een andere aanpak. Wanneer mensen niet mee zijn, nodigen we ze uit voor een gesprek.

Vaak is dat ook wat er moet gebeuren. Maar soms proberen we iets te herstellen dat het herstellen niet waard is. De context is veranderd. De behoefte is verdwenen. De omstandigheden waarop onze oorspronkelijke visie gebaseerd was, bestaan niet meer.

En toch blijven we energie investeren en houden we krampachtig vast.

Niet noodzakelijk omdat wat we doen nog klopt, maar omdat we zo lang geloofd of gehoopt hebben dat het zou kunnen kloppen.

De werkelijkheid zien zoals ze is

Ik begeleidde ooit een leider die jarenlang had gewerkt aan de realisatie van een belangrijke visie.

Er was veel in geïnvesteerd. Tijd, energie, relaties. Telkens opnieuw toonde hij de bereidheid om andere mogelijkheden te onderzoeken wanneer het moeilijk werd.

Op een bepaald moment werd steeds duidelijker dat de omstandigheden fundamenteel veranderd waren. De bereidheid van de investeerders taande. Sleutelfiguren trokken zich terug uit het project.

De vraag was niet langer: Hoe krijgen we dit alsnog gerealiseerd? maar werd langzaamaan: Kan ik kijken naar de werkelijkheid zoals ze vandaag is en niet zoals ik zo lang gehoopt heb dat ze zou worden?

Mijn rol was niet om hem te vertellen dat hij moest stoppen.

En ook niet om zo snel mogelijk een nieuw perspectief te zoeken.

Eerst was er iets anders nodig.

Ik hielp hem ruimte creëren om te kijken. Om onderscheid te maken tussen wat werkelijk nog mogelijk was en wat vooral gevoed werd door hoop, loyaliteit en alles wat al geïnvesteerd was.

Ik nodigde hem uit om te erkennen wat er was. En dat klinkt eenvoudiger dan het is.

Erkennen is niet hetzelfde als opgeven

We verwarren acceptatie soms met passiviteit, alsof de werkelijkheid aanvaarden betekent dat je je erbij neerlegt. Maar voor mij zit daar een belangrijke sleutel.

Zolang we blijven onderhandelen met wat er al is, gaat veel energie naar het in stand houden van een werkelijkheid die misschien niet meer bestaat. We denken dat het toch moet kunnen, dat we nog één keer moeten proberen of dat we gewoon wat meer tijd nodig hebben.

Soms klopt dat. En vaak ook niet.

Ecosysteemleiderschap vraagt dat we het verschil durven onderzoeken en kijken naar wat er vandaag werkelijk is, niet naar wat er was toen de visie ontstond of naar het scenario waarop we zo lang gehoopt hebben.

Wat sterft, hoeft niet verloren te gaan

Wanneer iets zijn tijd heeft gehad, willen we de vrijgekomen ruimte vaak snel weer vullen met een nieuw plan, een nieuwe ambitie of een nieuwe richting. Maar misschien hoeft dat nog niet.

Wat eindigt, is immers niet noodzakelijk verloren. De kennis, relaties en ervaring die onderweg zijn ontstaan, blijven deel van het geheel. Zelfs de oorspronkelijke intentie kan blijven bestaan en een andere vorm vinden.

Zoals een gevallen blad niet uit het ecosysteem verdwijnt, maar voeding wordt voor wat later wil groeien.

Dat is voor mij de intelligentie van verval: niet alles wat waardevol was, hoeft te blijven bestaan om van waarde te blijven.

Wat houd jij nog in stand houdt dat zijn werk al heeft gedaan?

En zou je het kunnen laten vallen, zonder al te weten wat er daarna zal groeien?

Foto door Matt via Unsplash